Πότε θα βγούμε από την εβδομάδα των Παθών; Από το Δικομματισμό του 19ου αιώνα στον ασαφή Τρικομματισμό του 21ου..του Θανάση Μουσόπουλου

10 Απριλίου 201719:00

«Ζούμε σε μια περίεργη κατάσταση, τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκόσμια. Θυμόμαστε αυτό που έλεγαν προ εικοσαετίας περίπου «νέα τάξη πραγμάτων». Είναι η Παγκοσμιοποίηση, είναι η υποταγή της πολιτικής εξουσίας σε μια αφανή αράχνη οικονομικών και κοινωνικών συμφερόντων. Τι θα βγει από τη νέα αυτή τάξη πραγμάτων, ένας θεός ξέρει…

Είναι πολύ μεγάλο το θέμα τούτο, δε θα επεκταθώ προς το παρόν. Θα περιοριστώ στα του οίκου μας. Και θα εστιάσω το ενδιαφέρον μου στην πολιτική ιστορία του νεοελληνικού κράτους, στα κόμματα και ειδικότερα στο λεγόμενο δικομματισμό, για την επιβίωση του οποίου πιστεύω ότι εργάζονται τα σύγχρονα κόμματα, όσα είναι ενταγμένα μέσα στο υπάρχον σύστημα.

Θα ρίξουμε μια ματιά στην ιστορία των κομμάτων και του δικομματισμού κατά το 19ο αιώνα και στη συνέχεια θα καταπιαστούμε με το σημερινό πολιτικό status της χώρας μας.

Μέσα στις συνθήκες της ελληνικής επανάστασης του 1821 δημιουργήθηκαν τα πρώτα ελληνικά κόμματα, που ήταν προσανατολισμένα στην Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία.

Με την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 και τα τρία κόμματα θέλουν σύνταγμα και περιορισμό του βασιλιά, στην εθνοσυνέλευση συμφωνούν. Να θυμηθούμε ότι τα Συντάγματα του Αγώνα ήταν φιλελεύθερα και δημοκρατικά, όμως δεν τέθηκαν ποτέ σε ισχύ στο νέο ελληνικό κράτος, πρώτα από τον Ι. Καποδίστρια και μετά από τον Όθωνα. Αντίθετα προς τις βλέψεις της 3ης Σεπτεμβρίου, με το σύνταγμα του 1844 δίνονταν πολλά δικαιώματα στο βασιλιά. Πάντως, κολοβός έστω, ριζώνει ο κοινοβουλευτισμός στην Ελλάδα και κατοχυρώνεται ο ρόλος των κομμάτων.

Ως το 1864 που ψηφίζεται νέο σύνταγμα τα κόμματα είναι στάσιμα. Ο Όθων παρεμβαίνει και τα κόμματα συγκρούονται με την αυλή. Με τον Κριμαϊκό πόλεμο (1853-56) και τα τρία κόμματα αποδυναμώνονται εντελώς.

Στα μέσα του 19ου αιώνα, οι νέοι πλέον δεν είχαν βιώσει την Επανάσταση του 1821, άλλαξαν στάση ζωής, μορφώνονται και αστικοποιούνται. Κρίνουν το παρελθόν και το βασιλιά. Συγκροτούνται αντιπολιτευτικοί όμιλοι για μεταρρυθμίσεις. Το 1862 έχουμε Επανάσταση που οδηγεί στην αποχώρηση του Όθωνα.

Το 1862 γίνονται εκλογές με τοπικούς υποψηφίους. Μέσα σε γενικότερη πολιτική αστάθεια σε δύο χρόνια ψηφίστηκε το νέο σύνταγμα με βασιλευομένη δημοκρατία: λαϊκή κυριαρχία, καθολική ψηφοφορία, ανεξάρτητη δικαιοσύνη, δικαίωμα του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, που βοήθησε την πορεία των κομμάτων. Το 1875 επιβάλλεται μάλιστα η αρχή της δεδηλωμένης : ο βασιλιάς πλέον έπρεπε να επιλέγει κυβέρνηση που είχε την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας της Βουλής. Η αρχή προτάθηκε από τον Χαρίλαο Τρικούπη που πίστευε στην ανάγκη συγκρότησης δύο κομμάτων ισχυρών, για σταθερές κυβερνήσεις.

Τα κόμματα του Τρικούπη και του Δηλιγιάννη το 1884 είχαν το 92,2% του συνόλου, ο δικομματισμός θεμελιώθηκε. Ο Τρικούπης επιδίωκε εκσυγχρονισμό (με κράτος δικαίου, διοίκηση, γεωργία, άμυνα, συγκοινωνίες).

Το 1893 το κράτος κήρυξε πτώχευση. Ο Δηλιγιάννης ήθελε μείωση φόρων και παροχή ευκαιριών, στηριγμένος σε παραδοσιακές δραστηριότητες. Κυρίαρχο ρόλο στα κόμματα έπαιζε η οικογενειοκρατία, οι πελατειακές σχέσεις, η εξαγορά ψήφων. Το εκλογικό σύστημα επέτρεπε να ψηφίζουν υποψηφίους από όλα τα κόμματα, ο ρόλος των κομμάτων ενισχύεται, ενώ οι υποψήφιοι προέρχονται από τα μέσα και ανώτερα στρώματα. Το κόμμα έκανε τα χατίρια των βουλευτών, υπήρχαν πάλι πελατειακές σχέσεις. Παλαιοκομματισμός και δικομματισμός πάνε χέρι χέρι.

Το αδιέξοδο μετά την πτώχευση του 1893 και την ήττα μας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 γενικεύεται. Στην περίοδο που ακολουθεί δημιουργούνται φιλόδοξα μικρά κόμματα που δεν καταφέρνουν όμως τίποτε.

Τότε, το 1909 έχουμε το Στρατιωτικό Σύνδεσμο που οργανώνει το λεγόμενο Κίνημα στο Γουδί, προτείνοντας λύσεις στα χρόνια πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα και οδηγώντας στη δημιουργία ενός σύγχρονου αστικού κράτους. Επίσης παιδεία, τέχνη και πολιτισμός βρίσκονται σε ανοδική τροχιά μετά το νέο ξεκίνημα του 1909, που είναι, κατά τη γνώμη μου, συνέχεια του ανολοκλήρωτου αγώνα του 1821.

Το 1910 αποφασίζεται αναθεώρηση συντάγματος. Δεν ήταν, βέβαια, δυνατό να γίνει νέα αρχή με το ίδιο πολιτικό προσωπικό και με τις παλιές πολιτικές δομές.

Οι εκσυγχρονιστές συσπειρώθηκαν γύρω από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, που το 1910 δημιούργησε το κόμμα των Φιλελευθέρων. Προκήρυξε νέες εκλογές και κερδίζει τις 307 από τις 362 έδρες. Γίνεται μερική αναθεώρηση του Συντάγματος και ψηφίζονται νέοι νόμοι που εισήγαγαν πολλές μεταρρυθμίσεις. Και το 1912 ο Βενιζέλος κερδίζει άνετα τις εκλογές. Γίνονται προσπάθειες για την καλύτερη οργάνωση του κόμματος.

Τα αντιβενιζελικά κόμματα ήταν συντηρητικά, ήθελαν επιστροφή στο παρελθόν. Σοβαρότατη ομάδα ήταν η Κοινωνιολογική Εταιρεία, που το 1910 ιδρύουν το Λαϊκό κόμμα του Αλ. Παπαναστασίου με αιτήματα: Αναμόρφωση πολιτικού συστήματος και κοινωνική δικαιοσύνη, μια σοβαρή προσπάθεια που δεν κατάφερε να γίνει τρίτη δύναμη. Εξάλλου το 1918 ιδρύθηκε το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος μετονομάσθηκε σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, το μακροβιότερο από τα πολιτικά κόμματα που δρουν ως τις μέρες μας στην Ελλάδα.
*
Πέρασαν πάνω από εκατόν χρόνια από τότε που ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ακολουθώντας το δρόμο του Στρατιωτικού Συνδέσμου, έκανε τόσα για ένα νέο ξεκίνημα, μια νέα αρχή. Δε θα ασχοληθώ με την πολιτική ιστορία της περιόδου αυτής, θα περιοριστώ μόνο στη διαπίστωση ότι γενικά στην περίοδο αυτή έχουμε, κυρίως, πάλι δύο κόμματα που εναλλάσσονται στην εξουσία, αλλάζουν τα ονόματα των κομμάτων, η ουσία όμως παραμένει η ίδια.

Στην περίοδο που αρχίζει από τη λεγόμενη ‘Μεταπολίτευση’ ως τις μέρες μας έχει κατά την αντίληψή μου διαφοροποιηθεί ο δικομματισμός σε τρικομματισμό. Η αριστερά, πολυδιασπασμένη και με ονόματα που κατά καιρούς αλλάζουν, είναι ένας πόλος εξουσίας.

Τα τελευταία χρόνια ζούμε μέσα σε ένα περίεργο σκηνικό. Όλοι λένε ‘ναι’ σε αλλαγές, αλλά πουθενά δεν συμφωνούν με την οποιαδήποτε πρόταση. Διαφωνούν με κάθε πρόταση, λες κι όλα ως τώρα ήταν τέλεια. Τα υπάρχοντα κόμματα θέλουν να βγούμε από το αδιέξοδο αλλά τα ίδια να κρατήσουν τα κεκτημένα.

Δημιουργούνται εν μια νυκτί νέα κόμματα (να θυμόμαστε ότι κόμμα βγαίνει από το ρήμα κόπτω). Δεν υπάρχει συγκροτημένη πρόταση για την έξοδο από την παρούσα κατάσταση.

Όταν, όμως, παίζεις με τη φωτιά, κάποια στιγμή θα καείς. Φαύλος κύκλος η αντιμετώπιση των αδιεξόδων με τις ίδιες δομές και τα ίδια πρόσωπα. Όχι μερεμέτια και φιλανθρωπία. Το τρίπτυχο : Ανάπτυξη – Δικαιοσύνη – Ελπίδα, μπορεί να αποτελέσει τη βάση για το νέο ξεκίνημα.

Πάνω απ’ όλα όμως: Ειλικρίνεια και Μετά – νοια, μέρες που είμαστε. Η Ιστορία μπορεί να μας διδάξει. Αρκεί να έχουμε την τόλμη να την διαβάζουμε. Έχω την πεποίθηση ότι κάτι κυοφορείται. Στις αρχές του 20ου αιώνα πέρασαν πάνω από δέκα χρόνια για να βγει το καινούριο. Το ίδιο φαίνεται ότι συμβαίνει και στις αρχές του 21ου αιώνα. Να προσθέσουμε, βέβαια, ότι οφείλουμε να λάβουμε υπόψη και την κατάσταση παγκόσμια και πανευρωπαϊκά. Ας ανοίξουμε τα μάτια μας… Αλίμονο, αν ο τρικομματισμός παίζει δίκην αντισφαίρισης επιτραπέζιας την Ελλάδα και τους Έλληνες. Ο ποταμός έχει μόνο δύο όχθες. Ας το δούμε και ας παλέψουμε να φτιάξουμε την όχθη που θα μας «αναστήσει». Γι’ αυτό, μέρες που είναι εύχομαι «Ολόγιομη Ανάσταση».»

Θανάσης Μουσόπουλος, Φιλόλογος-Συγγραφέας

Ξάνθη, Μεγάλη Δευτέρα 10 Απριλίου 2017

Αρθρογράφος

mm
Τμήμα Ειδήσεων Hellas Press Media
Η Hellas Press Media είναι το πρώτο ενημερωτικό Δίκτυο που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα. Αν θέλετε να ενταχθείτε στο Δίκτυο επικοινωνήστε στο info@hellaspressmedia.gr